KRABBEN IN EEN EMMER: BEVRIJD VROUWEN IN MEDIA EN CULTUUR VAN HET JUK VAN HUN VROUW-ZIJN


Ik heb dit stuk op 26 september 2018 naar VRT gestuurd en nooit een reactie ontvangen op mijn twee mails. Ik heb het toen niet kunnen posten hier omdat het plots niet meer actueel noch relevant was, maar hier is het voor jullie, twee jaar nadat ik het gepend heb.

Vrouwen zijn ‘moeilijker’ te overtuigen

De kandidaten voor het nieuwe seizoen van Slimste Mens Ter Wereld werden deze week voorgesteld. De meningen over de diversiteit onder de kandidaten zijn verdeeld, maar het was de vrouwonvriendelijkheid van het spelletje dat in het oog sprong. Eerder was er al verontwaardiging over de samenstelling van de jury, dat met tien mannen en twee vrouwen boekdelen lijkt te spreken over de manier waarop de productie vrouwen in staat acht om vermakelijk uit de hoek te komen. De verdeling onder de kandidaten doet het amper beter, met elf vrouwen van de 32. Vinden we daar een antwoord op de vraag waarom dit programma er niet in slaagt om vrouwen te betrekken? In Het Laatste Nieuws verzuchtte de presentator “[…] ik had toch graag nog meer vrouwelijke deelnemers kunnen overtuigen. Het blijft moeilijker dan mannen overtuigen. En dat ligt niet aan mij. Ik heb uren aan de telefoon gehangen om zoveel mogelijk slimme en mooie vrouwen te overtuigen om een gooi te doen naar de oorkonde van De Slimste Mens ter Wereld”. Het valt dus niet te wijten aan een gebrek aan aandringen van de productie, maar waar knelt het schoentje dan wel? Zijn er simpelweg minder vrouwen voorhanden? Zijn vrouwen gewoonweg minder simpel te overtuigen? Hebben ze a priori minder interesse of tijd om deel te nemen? Dat is niet duidelijk, maar het doet er ook niet toe; het gaat om het schijnbare geloof dat het aan de vrouwen zelf ligt, de vele telefoontjes van Van Looy ten spijt. Niet alleen moet je ze overtuigen, je slaagt er ook nog eens niet gegarandeerd in om ze uiteindelijk aan boord te krijgen. Tja, aan wie ligt het dan? 

De vraag naar ‘mooie en slimme’ vrouwen

Een bedenking. Waarom is het nodig dat de vrouwen die in aanmerking komen om opgebeld te worden ‘slim en mooi’ zijn? Het antwoord is tamelijk simpel: de waarde van een vrouw, vooral maar niet uitsluitend wat televisie betreft, wordt bepaald door haar schoonheid. Televisie is echter niet het enige medium dat schuldig is aan het hanteren van verschillende maatstaven voor mannen en vrouwen; de recente ophef rond Troubleyn lichtte eerder al een tipje op van de sluier van vrouwonvriendelijkheid die schuilgaat achter de gewoontes in de cultuursector. Je moet je afvragen waarom vernederende en pijnlijke zaken ondergaan voor vrouwen een legitieme manier is om carrière te maken, of om überhaupt in aanmerking te komen voor bepaalde functies. Dat is bij De Slimste Mens Ter Wereld, met hun grote verscheidenheid aan vrouwonvriendelijke grapjes, betuttelende complimenten en schouderklopjes wanneer vrouwen erin slagen om juist te antwoorden, niet anders. In de media, entertainment en de cultuurindustrie zijn de standaarden voor vrouwen anders dan die voor mannen, en vrouwen worden bovendien anders naar waarde geschat en behandeld wanneer ze uiteindelijk toegang vinden tot de sector. Vrouwen die het erop wagen iets te verwezenlijken op deze carrièrepaden komen terecht in een emmer vol krabben, waarbij ze, wanneer ze toegeven aan de vereisten, een systeem in stand houden dat vrouwen schaadt. Ze zijn echter evenzeer verdoemd wanneer ze weigeren mee te gaan in bepaalde praktijken. Niet alleen omdat dat telkens weer bevestigt dat het van een vrouw vergt om erbij te horen, maar ook omdat je zo niets bereikt. Opnieuw, waarom is dat legitiem? Waarom wordt van vrouwen verwacht dat ze er mooi uitzien en/of meegaand ingesteld zijn? Waarom moeten vrouwen zichzelf en elkaar praktisch verraden om nog maar de kans te krijgen om iets te bereiken? Waarom zijn vrouwen damned if they do, and damned if they don’t?

Representatie is onvoldoende 

Misschien is het dan zo slecht nog niet dat er weinig vrouwen meedoen aan De Slimste Mens Ter Wereld [in 2018]. Misschien is het verbazend noch betreurenswaardig dat Troubleyn, met hun ‘aparte’ selectieprocedure waarbij vrouwen gevraagd kunnen worden naar hun haarkleur en relatiestatus er niet in slagen om iedere vrouw aan boord te krijgen. Dat is echter niet voldoende om te ontsnappen uit de emmer die we in onze maatschappij voor vrouwen hebben klaargezet. We moeten nadenken over een zinvolle representatie van vrouwen die de realiteit weerspiegelt, maar waarom zouden we genoegen nemen met representatie wanneer het niet alleen leidt tot wanpraktijken, maar ook vaak tekort schiet? We kunnen het blijven hebben over de verschillende, individuele personen en hun talenten, gebreken en tekortkomingen (denk aan argumenten als ‘er zijn gewoon weinig grappige vrouwen’, ‘ze zijn minder makkelijk te overtuigen’, ’sommige vrouwen gaan graag naakt als het hun carrière vooruithelpt’, of ieders duistere favoriet ‘vrouwen klagen enkel na de feiten, als ze er al het mogelijke hebben uitgehaald’), maar we kunnen een deel van onze tijd ook gebruiken om de tendens in beschouwing te nemen die het vrouwen op veel vlakken bemoeilijkt om behandeld te worden op een manier die gelijkwaardig is aan de manier waarop het mannen in deze industrieën vergaat. We kunnen even de tijd nemen om na te gaan hoe de grotere maatschappelijke ongelijkwaardigheid van mannen en vrouwen bepaalde industrieën en gewoontes daarbinnen beïnvloedt, zodat we er, hopelijk, ooit mogen achter komen hoe we vrouwen kunnen bevrijden van het juk van hun vrouw-zijn. 

Niet ‘hoe’, maar ‘waarom’ 

Alvorens we iedere kleine stap vooruit aanprijzen, zoals representatie die een aantal kijkers relatief tevreden stelt of selectieprocedures die voor sommige vrouwen goed lijken uit te pakken, moeten we dus nadenken. Als het werkelijk zo is dat het speelveld vanaf de aanvang oneven is en de mogelijkheden niet gelijk verdeeld zijn onder mannen en vrouwen, gaat het ons niet vooruithelpen om op die basis voort te bouwen. We moeten die basis en alles wat daarop gestoeld is kritisch in beschouwing nemen. We moeten opmerken, analyseren, aankaarten, denken en de zaken afwegen voordat we zetten proberen te maken die ons nog steeds beperken tot het spel zoals het vandaag gespeeld wordt. We moeten de emmer veranderen, en niet louter de krabben aanpakken. Laten we onze ogen openhouden voor de ongelijk(waardig)heid van mannen en vrouwen en de subtiele en duidelijkere manieren in kaart brengen waarop bepaalde tendenzen vrouwen tegenwerken of faciliteren op een manier die evengoed het status quo in stand houdt. We hebben Troubleyn en we hebben De Slimste Mens Ter Wereld, maar er is nog veel meer om te verkennen. We moeten het opmerken, want enkel zo kunnen we de hoop koesteren vrouwen te bevrijden van het juk van hun vrouw-zijn.

Reacties